Asimetrik Bilginin Fiyatı ne kadar?

Asimetrik bilgiyi kısaca iki taraf arasında sahip olunan bilgi farkı diye tanımlayabiliriz. Örneğin galerideki bir arabaya istenen fiyat, arabanın gerçek fiyatı mıdır yoksa galerici araba ile ilgili sizin bilmediğiniz bir şeyleri saklayarak mı bu fiyatı istiyor? İşte piyasalarda bilgi avantajına sahiplerin kar güdüsü ile fiyat belirlemesi böyle oluyor. Sıradan tüketici bilgi eksikliği nedeni ile kendisine sunulan ürünün gerçek fiyatını bilmeden sadece satıcının dürüst olduğu varsayımı ile ürünü satın alır. Tıpatıp aynı iki ürüne iki farklı fiyat istenmesi müşteride pahalı olanın daha iyi olduğu varsayımına neden oluyor. Niye bir satıcı ürününün daha ucuzu olduğunu bildiği halde daha yüksek fiyat istesin ki? Örneğin bir boşanma davası açacağınızda siz kendiniz de açabilirsiniz. Hukuk size bu fırsatı veriyor ama avukata gidersiniz. Çünkü bilgi eksikliğiniz size bir bedel ödemeniz gerektirdiğini düşündürür. Sizin bilgi eksikliğiniz başkasının kazancına dönüşüyor.

Emlak sektöründe de oldukça kullanılan bu yöntem ile komisyoncu, evin gerçek fiyatını ve durumunu bildiği halde müşteriye yanıltıcı bilgi vermekten çekinmez. Çünkü, alacağı komisyon, evin satılmasına bağlı. Dürüst davranmak belki de evin fiyatını düşüreceğinden komisyon oranının azalmasına neden olacak ve kaybedecek. Bu durumda da asimetrik bilgi devrede ve maliyetini bilgisi az olan ödüyor.  ABD’de yapılan bir araştırmaya internetin yaygınlaşması ile emlak komisyon kazançlarının %30 civarında düştüğünü ve bunun nedeni olarak ta ev arayanların internet üzerinden ev fiyatlarını kendi başlarına araştırıp öğrenebilmeleri olarak sunuyor. Bu sadece ekonomik ilişkilerde değil siyasette de geçerli bir sorun. Siyasette sizin bilgi eksikliğinizi iyi kullanan bir siyasi, temelsiz iddia ve söylemler ile sizi ikna edebilir ve seçimi kazanabilir. Kazandıktan sonra da yine sizin bilgisizliğinizi kendi lehine kullanarak gücünü korumaya çalışır.

Toplum ne kadar az bilgi sahibi olursa iktidardakiler o kadar güçlü olur. Size yalan söylenip söylenmediğini veya hakkınızı nasıl elde edebileceğinizi bilmezseniz bunu kullanırlar. Bir araya gelip karşı da duramazsınız. Çünkü sizi bir araya getirecek saf temiz bilgi medyada veya çevrenizde yoktur. Siyasilerin kendi taraftarları ve yayınları vardır. Kendi propagandası ile bilgileri çarpıtabilir, yalan söyleyebilir, sizi toplu şekilde karşısına getirecek her türlü bilgiyi kısıtlayabilir veya yasaklayabilir. Aynı kötü bir araba galericisi veya emlak komisyoncusu gibi. Bütün darbelerde, diktatörlüklerde ilk, medya ve bilgi kaynakları engellenir. Yalan yazdıklarından değil. Yalan olsa çıkar ispatlardı ama korktukları karşı tarafın doğru etrafında birleşmelerini durdurmak isterler. Aynı bir malın fiyatı gibi. Herkes bir hizmetin/ürünün gerçek fiyatını öğrenirse, pahalı satıcıdan alır mı? Bir diğer faktör ise az bilgi sahibine karşı korkuyu kullanmak. Karşı tarafı alacağı kararın zararları veya maliyeti ile korkutursanız sizin istediğiniz noktaya gelme ihtimali yükselir. Örneğin, emlak komisyoncusu diyebilir: “Şu evi bu ay alırsan alırsın gelecek ay ne kadar yükselir kimse bilemez” veya “Bu evi isteyen başka bir müşterim var, nakit parası hazır, sen hayır der isen hemen satın alacak”. Veya bir siyasi diyebilir “Şu parti gelirse herşeyi pahalı yapacak” veya “zam kaçınılmaz yoksa ödemeleri yapamayız”. Her halükarda bilgi eksikliğiniz doğru karar vermenize engel olur. Gelecek hafta bir aksilik olmazsa toplumu bilgilendirmek için “Vergi nasıl kaçırılır?” konusunu işleyelim. Bilgi şart!

Kaynak: Joseph Stiglitz: Are markets efficient, or do they tend towards monopoly?Freakonomics: A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything

Bir cevap yazın