Macau, Girne: Kara para ve Emlak

Macau, Asya kıtasının güneyinde 3 tarafı denizle çevrili Çin’e ait otonom bir bölgedir. Ekonomisi neredeyse tamamen kumarhanelere dayalı (GSYİH’nin %40’ndan fazlası) olan bu bölge, uzun zamandır kara para aklama merkezi olarak anılıyor. Çin’de kumarın yasak olması nedeniyle çinli kumarcılar ve işadamlarının gözdesi olan bölge aynı zamanda Çin’de yasadışı işlerle elde edilen gelirin temizlenmesi için kullanılıyor. Rüşvet alan politikacılardan, vergi kaçıran işadamlarına herkes Macau kanalıyla bu paraları temizlemeye çalışıyorlar. 2013 yılında 202 milyar dolarlık kara para Macau’da aklanmış.

Kara para aklama sistemi ise genelde bu şekilde çalışıyor: Çin’de üzerinde 3200 Dolardan fazla para ile yurtdışına çıkmak yasak. Bu yüzden yüklü miktar paraları yurtdışına çıkarmak için aracılara ihtiyaç oluyor. Bu tip aracılardan bir tanesi ise junketler. Junket denen kumarhane aracıları kumarcılara VIP ulaşım, viza, konaklama ve özel(!) hizmet sağlama dışında kumarhanelere kumar borcu toplama hizmetini de veriyor. Bu aracılara giden para sahibi, parasını junkete verir. Junket ise alınan parayı Macau’daki kumarhaneye belli bir yüzdesini komisyon olarak kesip oradaki hesabından aktarır (Bazı durumlarda ise junketler para transfer görünmesin diye para transferi yerine kumarhane fişleri de verebiliyor). Macau’da kumarhaneye giden ve kara para aklamak isteyen müşteri ise biraz kumar oynadıktan sonra fişlerini ABD Doları cinsinden bozdurmayı tercih edebilir veya aldığı para ile Macau’da emlak yatırımı veya banka faiz/gelir ürünlerine yatırabilir. En sağlam ve güvenli sayılan (banka kayıtlarında görünmeyen) emlak sektörünün tercih edilmesinin sonucu ise neredeyse Macau’da gün gibi ortada. Kumarhane gelirlerinin artması ile emlak fiyatlarının artması arasında çok güçlü matematiksel bir bağ bulunuyor. Çin’in 2014 yılında kara para aklamaya karşı çok ciddi düzenlemelere gitmesi sonunda Macau emlak sektörü bütün Asya’da en çok değer kaybeden (%33 gerileme) oldu.

The casino strip in Macau has revenues roughly seven times its counterpart in Las Vegas. With China's government cracking down on corruption, the gambling business is down sharply.
Macau Casinoları

Bizim Girne bölgesi de nedense bana Macau’yu hatırlattı. Türkiye’de 1997 yılında kumarhanelere yasak gelince, kumarhane sayısı 18 olan KKTC’de bu sayı 2015’te 28’e fırladı. Kumarhaneler birliği başkanı, sektörünün KKTC’ye sağladığı gelirin 600 milyon USD iddia ediyor. Bu rakam doğruysa (ki sadece kumarhanelerin kendi ciroları 2015 yılında 160 milyon TL olmuş) yerlere göklere sığdıramadığımız bütün üniversite sektörümüzün geliri kadar. Girne bölgesi kumarhane için çok özel nedense. 18 kumarhanesi bulunan Girne, aynı zamanda emlak sektörünün de göz bebeği.

Girne’ye yatırımın sebebi, belki Annan planında bile Güney Kıbrıs’a verilecek yerlerden biri olarak kesinlikle geçmemesi veya basitçe havasının güzel olması olabilir. Ama sonuç ortada. Ciddi bir alan darlığı çekmeye başlayan Girne bölgesi Mayıs 2010’da 10 kat izni verilmesiyle bu sefer de her yerde mantar gibi büyüyen 10 katlı binalar yüzünden hava darlığı çekmeye başladı. Inanılmaz rant elde eden arsa ve proje sahipleri, Girne’yi çoktan silmişler kafalarında. Gelecek nesil, çevre diye bir kaygı yok. Nasıl olsa 7 ceddime yetecek kadar para kazandım. Çocuklarımın çalışmasına veya buralarda yaşamasına gerek yok diyorlar heralde. Daha kağıt üstündeyken bile en pahalı kısımları satılan inşaat projeleri güzel gelir kapısı. Zaten devleti yönetenlerin bu paranın kaynağını sorgulama ihtiyacı hiç olmadı. Eğer bu para kirli paraysa ki başka ülkelerdeki belki uyuşturucu, silah, rüşvet, insan ticareti, kaçak kanlı petrol parası ise zaten bize ne? Sefası bizim sermayenin ve yöneticinin, cefası o ülke ve KKTC’nin sıradan halkının.

KKTC’de “kara paranın varlığı”nın iddiam olmadığı göstermek için isterseniz şu haber ve raporlara bir göz atalım. 24 Ağustos 2004 yılında ABD Hazine bakanlığı KKTC’de faaliyet gösteren “First Merchant Bank”‘ın kara para aklama işinde olduğunu ve 3 Milyar dolarlık varlığa sahip olduğunu iddia etmiş. KKTC Merkez bankası söz konusu bankanın lisansını 21/07/2007 yılında iptal etmiş. Şu an KKTC’de 7 offshore (yeni adıyla IBU) banka ise halen faaliyette. 2001 yılından itibaren ise toplam 51 off-shore bankanın ise faaliyetleri sonlandırılmış. Ağustos 2012’de ise Türk Bankası İngiltere branşı anti-para aklama yasalarına uymaması yüzünden 294 bin pound ceza aldı. 2008 ve 2009 yılında yine ABD resmi belgelerinde KKTC’nin tanınmamasından dolayı para aklama merkezi olarak çalıştığını ve Türkiye’den bu konuda yardım istediklerini belirtiyor. Kara para aklamayı önlemek için Şubat 2009’da yasalaşan casino düzenlemesinin uygulanmasını politikacılara baskı yaparak uygulatmaya çalıştıklarını yazan bu raporlar belki de olayın boyutunu göstermek için yeterlidir. İngiltere’de aranan bir sürü suçlu ise KKTC’nin tanınmasını avantajına kullanıp bu ülkede yaşıyorlar. Banka soyanın bile buraya gelmesi heralde bu ülkenin suşlular için ne kadar rahat ve güvenli olduğunu gösterir heralde (2008 yılındaki 53 milyon stg’lik banka soyguncuları gibi).

Son olarak söyleyeceğim. Girne ve bizi güzel günler beklemiyor. Çünkü kolay para çok tatlı.