Avrupa için Rusya-ABD çatışması: Kıbrıs bağlantısı

Avrupa için Rusya-ABD çatışması: Kıbrıs bağlantısı

Rusya’nın dev gaz şirketi Gazprom’u duymayan yoktur sanırım. Son 3 senede Avrupa’ya doğal gaz (LNG) satışları geliri 150 Milyar Dolar olan şirket, Rusya’nın göz bebeği durumunda. Avrupa’nın LNG ihtiyacının üçte birini sağlayan bu şirket, ne zaman Avrupa ile stratejik bir sorun ile karşılaşsa gaz hattını keserek Avrupa’yı kışın soğukta bırakmıştır. Avrupa’nın giderek daha fazla LNG bağımlısı olması (Avrupa LNG ithalatının 2020’de 2 katına çıkacağı hesaplanıyor) ve Rusya’nın da bunu bilerek kendilerini elinde oynatmasından rahatsız olan Avrupa, alternatif kaynak arayışına çıktı.

 

Ortadoğu’da ise İran ve Katar’ın ortak Dünyanın en büyük doğal gaz rezerv alanı olan Güney Pars/Kuzey Kubbe’de Katar, elindeki rezervlerin tehlikeye girmesiyle bunu satmak için 2005 senesinde girişimlere başlar. Avrupa’nın da bu gaza talip olabilme ihtimali ile Katar, Türkiye-Katar boru hattı projesini gündeme getirir. Buna göre boru hattı Suudi Arabistan, Ürdün, Suriye kanalından geçecektir. Bunun dışında Arap hattı ile Suriye üzerinden birleşmesi de düşünülmüştü. Suudi Arabistan ise hattın kendi üstünden geçen kısmından rahatsız çünkü hasmı olan Katar üzerindeki gücü zayıflayacaktı. 2009 yılında projelendirilen bu iş, Suriye lideri Assad’ın güçlü Rusya bağları nedeniyle “hayır” demesi üzerine suya düşer.
Rezervlerin öbür tarafında ise İran, kendi bölgesindekini İran-Irak-Suriye kanalı ile önce Akdeniz’e oradan da Avrupa’ya taşıma projesi ile çıkagelir. Ne ilginç bu boru hattı bile Suriye içinden geçiyor ve en büyük kısmının Suriye’de olması öngörülmüş. Bunun üzerine 2009 yılında şans eseri! Lübnan-İsrail ve Kıbrıs açıklarında bulunan yeni rezervler, Rusya’nın daha önceden desteklediği İran-Irak-Suriye hattının önemini artırır. Rusya bu gazın, kendi kontrolündeki Latakia ve Tartus limanlarından ithalini sağlayarak bütün dünyanın en güçlü doğal gaz tedarikçisi durumuna gelmek istiyor.

Katar-Türkiye Boru Hattı (Doha-Ceyhun)
Katar-Türkiye Boru Hattı (Doha-Ceyhun)
İran-Kıbrıs Boru Hattı (Asaloyeh-Veselinikos)
İran-Kıbrıs Boru Hattı
(Asaloyeh-Veselinikos)

Türkiye ise Rusya’nın desteklediği bu projelerde by-pass durumda kalıyordu. 2011 yılında İran ile anlaşma imzalayan Suriye yine şans eseri kendini iç savaşın ortasında bulur. Hala gerçekliği tartışmalı olan bir sokak protesto eylemi ile başlayan Suriye iç savaşı da o günlere denk geliyor. İlginç bir şekilde, bu savaştaki taraflara maddi veya lojistik katkı veren ülkeler yukarıda saydığımız ülkeler. Türkiye son hat olarak Katar-Irak-Türkiye hattını destekledi ama orada da Irak engeli yüzünden başarı şansı az.

Bu olayların Kıbrıs ile bağlantısı ise Türkiye’nin Avrupa’ya enerji dağıtım hatlarının merkezi olma hayallerinin Rusya ve Avrupa tarafından desteklenmemesi ile ilgili. Nasıl mı? Rusya’ya olan bağımlılıktan kurtulmak isteyen Avrupa İran-Katar gazını kendine ulaştırmak için rota arayışında. Bu rotaların birçoğunda Türkiye aktif olarak merkez durumda bulunmak istiyor.

Türkiye enerji hatları merkezi olma yolunda mı?
Türkiye enerji hatları merkezi olma yolunda mı?

Türkiye’nin stratejik olarak çok güçlü duruma geçmesini istemeyen Avrupa için geriye tek alternatif İran gazının sıvılaştırılarak Süveyş kanalından geçirilerek üstüne biraz İsrail ve Kıbrıs açıklarındaki gazın da eklenerek Avrupa’daki dağıtım merkezlerine ulaştırılması. İsrail’e 2012 yılına kadar LNG satan Mısır bile bu gazdan payını almak istiyor. ABD belki de İran üzerindeki ambargoları Ocak 2016’da bitirmesinin sebebi bile bu gaz olabilir.

Kıbrıs’ta Vasilikos bölgesinde yapımına başlanan liman ile gazın dağıtım ağının bir ayağı tamamlanmak isteniyor. Rusya’nın Güney Kıbrıs ile olan iyi ilişkileri gelecekte bu hattın kaderini değiştirebilir. İran ile de güçlü bağlar geliştiren Rusya, elinden doğal gaz kartının çalınmasına müsaade edecek mi?

Kıbrıs’ta barışı biraz zorlama periyodunun da bu gaz olaylarının ateşlenmesi ile aynı zamanlara denk geliyor olması akıllarda kuşkular yaratıyor. Kıbrıs barışının maliyetini ödemeye eğer hazır olan bir batı varsa bunun ardında daha büyük maddi çıkarlar olmalı. Suriye’yi ateşe verebildiklerine göre dikkatli olmak lazım.