Plato’dan Trump’a vergi ve adalet

Fransa’nın genç yeni devlet başkanı Macron’un özel sektör sever hükümeti ilk yıllık bütçesini geçen hafta sundu. Yeni bütçe, Fransız solundan sağlam eleştiri alır. Geçen sene 3.5 milyar Euro vergi alınan ultra zengin kesimden bu sene vergi almamayı düşünen hükümet, sol kesim tarafından “sıradan halkın düşmanı” ilan edilir.

Jean Paul Sartre tarafından kurulan, sol meyilli “Liberation” gazetesi, Macron için “Zenginlerin kahramanı*” sloganını kullanır. Peki önerilen vergi affı neydi? Varlık miktarı 1.3 milyon Euro üstü olan kişilerden gelir vergisi dışında, %1.5’lik “varlık vergisi” alan Fransız hükümeti bu vergiyi almaktan vazgeçmeyi planlıyor.

 

Okyanusun öteki tarafında ise renkli şahsiyet ABD devlet başkanı Trump, piyasalar tarafından heyecanla beklenen yeni vergi taslağını Fransa ile aynı zamanlarda yayınladı. Trump’ın önerilerinin kısa özeti ise şöyle: %35, %40 vergi veren en üst zengin kısmın vergileri %33’e indirilirken, en alt gelir grubunun vergileri %10’dan %12’e çıkarılıyor.  Trump’ın önerilerine de elbette aynı Macron’un ki gibi eleştiriler gelir: “Zengini koruyan, vergi yükünü orta ve alt sınıfa bindiren aldatmaca bir vergi düzenlemesi”.

Trump yeni Vergi dilimleri önerisi

Ne ilginç ki, geçtiğimiz hafta Türkiye’de de yeni vergi paketi açıklanır. Sigara kağıdından arabaya kadar geniş bir yelpazedeki ürün ve hizmetlere yeni vergiler getirilmiş. Üstüne bir de toplanan gelir vergilerinin üçte ikisini oluşturan “maaşlardan alınan gelir vergisi” oranı %27’den %30’a çıkarılmış. Sigara kâğıdına gelen vergi ise dillere destan: kolisi 70 TL’ye satılırken, kolisine 1000 TL zam gelmiş. Motorlu taşıtlar vergisine ise %40 artış yapılmış. Örneğin 1.3 motor, 10 bin Euro’luk bir arabanın vergisi 1,593 TL’ye çıkmış. Tabii bu yeni vergilere, çalışan ve dar gelirli kesimden itiraz sesleri duyulmaya başlandı. Hükümeti orta sınıfın sırtından vergi toplamaya çalışmakla suçluyorlar.

MTV oranları -yeni

Peki bu vergi denen şey nereden çıktı? Bazı kaynaklar 8000 yıl önce Irak’ta ortaya çıktığını, bazı kaynaklar ise yazılı olarak 5000 yıl önce eski Mısır’da kesin olarak vergi olduğunu yazıyor. Eski Mısır’da “Shemsu Hor” denen yıllık “Sığır Sayımı” olayının verginin ilk yazılı örneği olduğu görülüyor. Mısır kralı ve adamları bütün ülkeyi şahsen gezerek çiftçilerin tarla boylarını ve ürünlerinin miktarlarını belirleyip ona göre vergi aldığını anlatıyor bu eski kaynaklar. Bu yolculuğu sadece vergi toplamak amaçlı olarak görmemek gerekiyor. Ülkenin durumunu şahsen gören kral aynı zamanda ülkede yaşayanların anlaşmazlıkları ve sorunlarını da gezici mahkeme gibi çözmekteydi.

Günümüzden 2500 yıl eski yıllara geldiğimizde, karşımıza eski Yunan kültürü çıkıyor. Orada ise vergi üzerine yazılar ve tartışmalar Sokrates’ten Plato ’ya Aristo’ya kadar geniş bir filozof grubunu kapsıyor. Plato devletin temel görevinin vatandaşını korumak olduğunu yazarken ülkedeki gelir eşitsizliğini de düzenleme görevini devlete yakıştırır. Hatta Magnezya isimli hayali ülkeden örnek vererek, gelir adaletsizliğini önleme yolunu şöyle sunar: Bu hayali ülkede her vatandaş belli bir miktar mal ile hayata başlayacaktır. Hiç kimse sahip olduğunu başkasına devredemez, uzun vade kiralayamaz. Kimse başlangıçta sahip olduğunun dört katından fazla mal sahibi olamaz. Eğer olursa, 4 kattan fazla olan kısmını devlete devredecek veya tanrılara bağışlayacaktır. Eğer yapmazsa ve yakalanırsa, bu sefer devlet fazlalığın yarısını alır, geri kalanı tanrılara bağışlar.

Plato, böyle bir sistemin halk içindeki huzursuzluğu ve çatışmaları azaltacağını, fakir ve zengin arasındaki gerginliği düşüreceğini varsayar. Plato hayattan zevk almanın daha önemli olduğunu, haz ve ahlakın bir karışımının önemini vurgulamıştı. Haftaya Aristo ve KKTC’deki vergi adaletinden bahsedeceğiz. İyi haftalar.

 

*: Melenchon aslında terimi kullanandır. Ama gazete bu terimi oylamaya sunar ve halkın %53’ü aynı fikirde olduğunu beyan eder.