Saipan ve bir yolsuzluk anatomisi*

Kıbrıs’tan yaklaşık 6800 kilometre uzakta olan Saipan adasını belki hiçbirimiz daha önce duymamışızdır. Pasifik okyanusunun ortasında 48 bin kişilik nüfusa sahip bir ABD adası olan bu yerde ekonomi, turizm ve tekstil temelli.

Saipan adası

Bu küçücük adanın tekstil üretiminde olmasının nedeni ise 1970’lerde ABD’nin “ada ekonomisi güçlensin” diyerekten ABD asgari ücret ve göçmen yasalarından muaf tutması olmuş.

Bu yüzden ABD’li büyük şirketler (Ralph Lauren, GAP, Levi’s, Abercrombi&Fitch…) saatlik $2.15 ücret ile yabancı işçileri çok ucuza getirip “Made in USA” etiketi ile adayı üretim merkezi haline getirirler.

2011 yılında bu sektörün çökmesi ile vergi kaynağını kaybeden ada, hastanelere çarşaf bile alamayacak duruma düşer. Zora düşen bütün belediyeler gibi Casino’lara yönelmek isteyen belediyeler çoğunluğu katolik olan halkın tepkisi ile karşılaşır.

Raplh Guerrero

ABD devletçiği olduğu için burada da ABD siyasi partileri olan Demokrat ve Cumhuriyetçi parti lokalleri olmasına rağmen, aslında adayı iki güçlü aile yönetiyor. Bu ailelerden olan Deleon Guerreros ailesi şu an iktidarda.

2013’te senato başkanı olan oğullardan Ralph Guerrero casino işine o zamanki oylamada “hayır” oyu vermesine rağmen para sıkışıklığı artınca diğer bazı ada politikacıları ile birlikte Hong Kong ve Macau’ya casino işlerinin “aslını” öğrenmek için giderler. Geri döndüklerinde buldukları “asıl” onları çok etkilemiş ki hemen casino yasası hazırlayıp yasalaştırırlar.

Ama bir vatandaşın yeterli miktarda karşı imza toplaması üzerine Guerrero ve arkadaşları, yasanın adını değiştirerekten toplanan imzaları geçersiz kılmanın yolunu bularak yasa işini hallederler. Casino lisansı için iki firma başvuruda bulunur. Biri yakın bir adada casino işleten bir firma iken öbürü Imperial Pacific adlı casino ve inşaat işinde olmayan, daha önce duyulmamış Çinli bir firma olur.

Imperial firması mega bir otel ve casino için adada inanılmaz bir rakam olan  3 milyar dolarlık yatırım önerir.

Ağustos 2014’te ihaleyi kazanan firma, yıllık 15 milyon dolar lisans parası ve bazı sabit ödemeleri kabul eder ama bazı şartları da öne sürer. Buna göre firma 25 yıl boyunca adadaki tek casino işletmecisi olacak ve kumar temelli bütün vergilerden muaf olacaktır. Kısaca masada kazanılan hiçbir paradan vergi alınmayacaktır.

Çin’li firma ABD ile işleri iyi götürebilmek için, ABD’li eski valiler, CIA ve FBI çalışanlarını da “danışman” kadrosuna katan firma tabiki adanın siyasi liderlerini de unutmaz. Adanın lideri Ralph Guerreros’un ve ekibinin casino işini “öğrenme” yolculuk masraflarını o zaman ödeyen firmanın ihaleyi kazanan firma olan Imperial Pacific’in bir yan kuruluşu olduğunun sonradan öğrenilmesi ilgi çekici olur. Ralph’ın diğer iki erkek kardeşinin avukatlık firması Torres Borthers LLC ise 2017’nin ilk 8 ayında Imperial firmasından 128,000 Dolarlık ödeme alması da dikkat çeker.

Adada sadece yerliler emlak satın alabildiği için yabancıların sadece uzun dönem kiralama yapabildiğini göz önüne aldığımızda, Ralph’ın baldızının 4 ay önce 180,000 dolara satın aldığı arsayı İmperial’e 664,000 dolara kiralaması da ilgi çekici bulunur. En ilginci ise Ralph’ın yeğeninin kira sözleşmesine göre 2042’de kullanılabilecek bir arsa için firmadan 4 milyon dolar peşin para alması. Tamamen şans.

Bütün bu olayların Bloomberg TV tarafından araştırılması ise ülkeye turist vizesi ile giren ama otel inşaatında düşüp ölen bir Çin’linin hastaneye işçi olduğu anlaşılmasın diye çıplak olarak getirilmesi. Bundan etkilenen bir doktorun kuşkulanması neticesi ile adadaki yolsuzluklar belgelenir. Araştırmacılık böyle bir şey. Herkese iyi haftalar…

 

(*): Yazı Bloomberg makalesinden özet geçilmiştir (https://www.bloomberg.com/news/features/2018-02-15/a-chinese-company-has-conquered-a-piece-of-america)