Eski kira ve gazetelerden

17 Kasım 1976 tarihli yerli bir gazetenin manşeti: “Kiraların sınırlandırılması yasası imzalandı-Kiralar artık 1,250 TL’den fazla olamayacak. Apartman dairelerinin kiraları 1,000 TL olarak saptandı.” Bu yasa aslında öneri aşamasında idi. Öneriyi imzalayan partiler UBP, CTP, TKP,HP olmuştu. Yasa önerisi 15 Ocak 1977 yılında mecliste sabahın erken saatlerinde kabul edilir. Yasaya göre belediye sınırları içindeki konut kiraları hiçbir şekilde 1,250 TL’den fazla, belediye sınırları dışında ise 750 TL’den fazla olamayacaktı. Bir seneden fazla boş tutulan konutlar, belediye tarafından tespit edilmesi halinde el konulacaktı. Yasaya uymayana 2 yıla kadar hapis veya 36,000 TL ceza varmıştı. O dönemde bu haberi yapan gazetenin fiyatı da 2 TL imiş. Kumaşlar arşın ile satılıyor. Bunu bir kenara not edelim

Image result for arşın
Osmanlı arşını (70 santim)

17 Şubat 1979 tarihinde bir köşe yazısından öğreniyoruz ki Lefkoşa’da kiralar 5-6,000 TL’ye kadar çıkıyormuş. Yumurtaya gelen zam da bile hemen kira ücretlerine zam yapan ev sahiplerinin her zam sonrası, kiracılarını “ya ödeyin, ya evimden çıkın” şeklinde sıkılmadan tehdit ediyormuş. O dönemde Türkiye’de ise, zamanın başbakanı Bülent Ecevit, kira kontrol yasasını gündeme getirmişti ve ekonominin kanayan yarası olduğunu anlatıyormuştu.

Mağusa’da ise devlete ait evlerini hava parası karşılığı başkasına kiralayanlar türemiş ve devlete o güne kadar beş kuruş dahi bu evler için ödemediklerini de anlatıyordu köşe yazısı. Aynı gazeteden öğreniyoruz ki hırsız kebabı garnitür ile 45 TL’ye satılıyor, restoran’ta 20 çeşit meze ve ana yemek içkisiz 90 TL. Okkasını 150 TL’ye aldığınız etin evde okka gelmediğini, hileli tartılar yüzünden en az bir önge eksik aldığınızı da öğreniyoruz. Gazetenin fiyatı ise %25 artışlı 2.50 TL olmuş.

27 Şubat 1979’da öğreniyoruz ki kira yasası olmasına rağmen uygulamaya geçilmemiş. 1 Eylül 1980’de yine öğreniyoruz ki Anayasa mahkemesi yasayı iptal etmiş. 1980’de örneğin kiraların 13,000 TL’ye ulaştığını, 1965’te bir iyi bir evin kira bedelinin 30 Kıbrıs Lirası(KL) olduğunu, kiraların fırladığı 1976-77 döneminde ise 60 KL’ye çıktığını ve Kıbrıs Lirasının o günkü kuru ile 35 TL ettiğini ve bunun da iyi bir evin kirasının 2,160 TL olması gerektiğini öğreniyoruz. Gazetenin fiyatı ise %100 artış ile 5 TL olmuş.

1982’de kurulan yeni hükümetin vaatleri arasında iki nokta dükkat çekiyordu. Kira yasası yeniden düzenlenecek, TL’deki sorunlar yüzünden Kıbrıs Lirası kullanımı gündeme getirilecek. 1983 yılından bir mahkeme sonucundan öğreniyoruz ki kiralar 15,000 TL ve 3 kira ödeyemeyen kişiler mahkemede. 11 Eylül 1983 tarihli gazetedeki bir mahkeme kararından yine öğreniyoruz ki Girne’de deniz manzaralı, 160 mtkare, 3 yatak odalı bir daire 1978 kirası 3,000 TL iken 1983’te biçilen değeri 24,000 TL’ye fırlamış. Gazetemizin fiyatı da %400 artış ile 20 TL olmuş.

11 Mayıs 1985 yılındaki başka bir gazeteden öğreniyoruz ki apartman daire ortalama kirası 60,000 TL olmuş. Gazetemizin fiyat artışı ise %50 ile 30 TL’ye tırmanmış.

Günümüze atladığımızda Lefkoşa’da bir daire kirası yaklaşık 350 STG’den 1900-2000 TL civarı ve bir gazete ise 3 TL. Geçenlerde bir radyo programımızda arşının boyunun ne olduğu konusunda bir tartışma olmuştu. Resmi tanımında uzunluğunun 68 santim olduğunu görüyoruz. Ama esnafların kendi mezureleri ile ölçmesinde, elindekilerinin ölçüsünün ise 60-61 santim olduğunu radyoda ısrarla söylediklerini duydum. Hile yapmayan, fırsatçı olmayan kişilere bu ada bir zindan sanırım. Herkese umut dolu haftalar.