Tüketici haklarını kim koruyor?

KKTC anayasası madde 58 “Devlet, sosyal ve ekonomik bakımdan güçsüz olanların esenlendirilmesi, kendilerine, ailelerine ve topluma yararlı duruma getirilmeleri için gerekli sosyal, ekonomik, mali ve diğer önlemleri alır.”

Madde 65 “Devlet, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı önlemleri alır.  Tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirir.”

Madde 78. “Cumhuriyet Meclisinin görev ve yetkileri, yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak; Bakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemek”

Madde 89. “Yasa ve karar önermeye, Bakanlar Kurulu ve milletvekilleri yetkilidir.”

31 Ekim 1986, Sn. Ziya Rızkı mecliste tüketicileri koruyacak yasa değişiklik tasarısının yeni hükümet tarafından geri çekilmesi üzerine konuşuyor: “Her gün domatesiyle, her gün meyvesi, sebzesiyle, her tarafta bir fiyat, her tarafta bir hırsızlık. Ben hırsızlık diyorum. Çünkü, 400 liraya satılan ve üreticiden 220 liraya alınan bir taze fasulye 800 liraya satılırsa bu hırsızlıktır… memlekette düzensiz bir gelişme vardır, denetim yoktur, fiyat saptaması yoktur, herkes keyfine göre bu memlekette mal alıyor, mal satıyor.

27 Mayıs 1994, Sn. Hüseyin Angolemli mecliste ilgili bakana soruyor: “Dövizin Türk Lirası karşısında tahminlerin ötesinde değer kazanmasıyla ortaya çıkan durum, toplumun huzurunu bozmuş, özellikle dövize bağlı olarak borçlanan, sözleşmesi olan yurttaşlarımız büyük bir çıkmaza girmiştir. Bu ortaya çıkan durum nedeniyle Bakanlar Kurulu 17/81 sayılı Kira Denetim Yasasının 3’üncü maddesini uygulamaya koymayı düşünüyor mu?”  İlgili bakan: “…Bakanlar Kurulunun yetkisi yoktur müdahale etsin Kira Denetim Yasasının kendisine” Mustafa Akıncı: ” Anayasal yetkiniz var.” İlgili bakan: “Anayasal yetki, o ayrı bir konudur. Sormak istediği başka bir konudur”.

Anayasa mahkemesince iptal edilen yasa “Kiraların dondurulması (2/1978 )”, 1974 öncesi yapılan konutların kirasının Temmuz 1974’teki kirada tutulmasını, sonrasında yapılanlarda ise istenirse mahkemeye başvurarak kira bedelinin mahkemece tespiti ve %40’a kadar indirim olanağı sağlıyordu. Yasanın 1980’de iptal gerekçesi olarak yazılan anayasaya aykırılık maddelerinden bazıları şunlar. Anayasa Madde 1” Kıbrıs Türk Federe Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir cumhuriyettir” Madde 7. “Her Türk yurttaşı, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, yasa önünde eşittir.  Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz “. Madde 31 “(1) Her Türk yurttaşı, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.  Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyle ve yasa ile sınırlanabilir” “(3) Malvarlığının ekonomik değerini fiilen azaltan kısıntı ve sınırlandırmalar için derhal tam bir tazminat ödenir; anlaşmazlık halinde tazminatı hukuk mahkemesi saptar.”

İptali üzerine hazırlanan yasa tasarısı da anayasaya aykırılık gerekçesi ile devlet başkanı tarafından geri gönderilmiş.

Biraz da komşumuz Türkiye’de alınan önlemlere bakalım. “3095 sayılı Kanuni Faiz Ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun”a göre kanuni faiz oranı sözleşme ile tespit edilmemişse %9, temerrüt faizi %9 ve ticari işlerde %19.5 şeklindedir. Kısaca sınırsız faiz belirleme diye birşey olamaz diyor.

Türkiye’den diğer bir karar. “Türk parası kıymetini koruma hakkında 32 sayılı karar”a eklenen yeni madde ile kısaca sözleşmeler özel haller dışında TL dışında bir para ile yapılamaz diyor.

Şimdi ilginç bir not. KKTC anayasasının herhangi bir yerinde “KKTC’de faiz oranları yasa ile düzenlenir.” şeklinde bir ibare yer almamaktadır. Yetki verilen KKTCMB’nin yetkisi de anayasa mahkemesi tarafından iptal edilir. Ülkede “TL kullanılır ve şarttır” diye de bir şey yok. Kısaca uzun zamandır biraz başı boş şekilde bugünlere gelmişiz. Sıradan vatandaş ta tabiki Allah’a emanet..