Maden işçileri ve Thatcher-1

9 Ocak 1972 Pazar günü, saatler gece yarısını gösteriyordu. İngiltere’nin 289 adet madeninde çalışan 280 bin madenci ülkenin 1926’dan beri ilk ulusal grevini başlatır. Grev nedeni devletin “Ulusal kömür kurulu (NCB)” maden işçileri sendikasına (NUM) maaş artışı olarak %7.9 önermesi. Dönemin İngiliz Başbakanı Heath, kamu çalışanlarına o dönem en fazla %8 artış öngörmüştü. Sendikanın talebi ise mevcut haftalık 25 pound olan maaşlara 9 pound artıştı. NCB sendikanın istediği artışın haftalık 12 milyon sterlin maliyet getireceğini ve bunu kaldıracak güçleri olmadığını ve bu artış yapılırsa kömür fiyatına zamdan başka çare kalmayacağını açıklıyordu. Kasım ayından beri protesto amaçlı olarak ek mesaiye kalmayan maden çalışanları zaten kömür üretimini %15 düşürmüştü. Bir de genel grev başlıyordu artık.

İngiliz kömür madenleri eski hali

Halbuki İngilizler kömür madenlerini 2. Dünya harbi sonrası kamulaştırmıştı ve çok büyük yatırımlar yapıyordu. Ama kıta Avrupası ile kömür üretiminde rekabette geri kalma yaşanıyordu. 1960’lardan itibaren enerji sektörünün temel hammaddesi olmaya başlayan petrol ise kömür üretimine gerçek bir darbe vurmaya başlamıştı. 1960’da yıllık 202 milyon ton kömür tüketen İngiltere 1967’e gelindiğinde tüketimi 166 milyona düşmüştü. Bu durum bazı bölgelerin kömür üretiminin ciddi miktarlarda düşmesine neden olur. 1964 yılında iktidara tekrar gelen işçi partisi 1966 yılında bölgelerin üretim miktarına bağlı olarak olarak maaşlarının belirlendiği sistemden vazgeçilip “Ulusal Güç yükleme anlaşması” imzalanması ile iş yüküne bakılmaksızın her maden işçisine aynı maaşın verilmesini sağlar.

Bu anlaşma ile NUM işçi partisine daha da yakınlaşır. Zaten aralarında yazılı olmayan birliktelik (üyelerin hem partide hem sendikada görev alması, seçimlerde aday olması..) daha da belirgin hale gelir. Ama İşçi partisi başkanı ve başbakan Wilson 1969’da sendikaların gücünü azaltacak bir plan önermesi sendikalardan çok büyük tepki görür. Seçime gitmeye karar veren işçi partisi, seçimlerde anketlerde iyi gittiği halde hiç beklemediği bir yenilgi yaşar. Ardından iktidar koltuğuna oturan Muhafazakar parti ve başkanı Heath (1970-1974) ard arda gelen grevler ve ekonomik buhran ile kötü bir süreç yaşamaya başlar. Aynı hükümette Margareth Thatcher ise ilk defa kabineye eğitim bakanı olarak girer.

Edward Heath

İktidardaki muhafazakar parti, zarar eden kamu kuruluşlarına yardım edilmemesi, vergilerin indirilmesi ve bütçe harcamalarının kısılmasını hükümet programına koyar. Ve arada da “sanayi ile ilişkiler hareket yasası” ile her türlü kanuni cezadan muaf tutulan grev başlatıcılar ve eylemcilerin haklarını kısıtlama girişimini de devreye sokar. Haziran 1970’de göreve başlayan yeni hükümet ilk grevini 23 Haziran “liman işçileri grevi” ile yaşar. Aynı yıl belediye işçileri, elektrik işçileri de grev yapar. Takip eden yıllarda 4 yıllık hükümet grevler yüzünden 5 defa olağanüstü hal ilan eder. İngiltere artık Avrupa tarafından bir zamanlar Osmanlı imparatorluğu için söyelenen “Avrupanın hasta adamı” diye anılmaya başlanır. NUM da boş durmaz tabi ve maaşlar konusu ile hükümeti vurmaya karar verir.

Aslında sanayi sektörleri arasında en iyi maaşa sahip olan maden işçileri kendi hesaplarına göre 1951-1971 arası endüstri maaşlarının % 218 artmasına rağmen maden işçilerinin maaşlarının %164 artmasının kabul edilmez olduğu iddiası ile maaş artışı isterler. Genel grev kararı ile çok hızlı bir şekilde bütün üretimi durduran sendika işçileri, hazırlıkları gereği aceleyle arabalarla ve minibüslerle stratejik noktalara (enerji santralleri, kömür taşıma yerleri…) gidip bu noktaları ele geçirirler. Hükümet hazırlıksızdır ve ülke çok hızlı bir şekilde karanlığa gömülür. Halk maaş artışlarını en zor işte çalışan bu insanların haklı bir gerekçesi olduğu düşüncesindeydi. Grev hükümete ağır bir yenilgi yaşatacaktı…

Devamı çok büyük olaylara gebe olan Thatcher dönemi, kısmetse başka haftaya. Herkese iyi haftalar…