Rakamlar ile Ekonomi

2019 yılının bitmesine birkaç ay kalmış iken bu hafta ülke ekonomimizi ilgilendiren rakamlar yazmak istedim. Bu sayede en azından merak edenler varsa ekonominin durumunu özet olarak anlama fırsatı vereceğini düşünmekteyim. Önce herkesin son zamanlarda favori konusu olan emlak ile başlayalım. Kendi çalışmam ile derlediğim satılık emlaklar ile ilgili elde ettiğim bilgileri yazalım. Kasım 2018’de satılık ilanlarında olan 725 emlağın fiyatı Kasım 2019 itibariyle 3.35 milyon sterlin azalmış. Yani bu konutların fiyatları ortalama 4,600 sterlin aşağıya inmiş. 7,719 emlak ilanı kaldırılmış iken 5,872 yeni emlak ilanı eklenmiş.

Bütün ilanların medyan fiyatı yani hepsini küçükten büyüğe sıraladığımızda tam ortada olan ilanın fiyatı 90,550 sterlinden 85,000 sterline inmiş. Kısaca işler emlak alanında son bir senede çok da iyi gitmiyor. Bu sadece benim elde ettiğim bilgilere göre durumun böyle olduğunu söyleyim.

2018 yılı Gayri Safi yurtiçi hasıla rakamlarımız yayınlanmış. Buradan bizi ilgilendirebilecek en önemli rakam bence hazır KKTC vergi toplamakta iyi mi kötü mü? tartışması yapılırken bunu ölçebilecek rakam olan toplanan toplam verginin gayrisafi yurtiçi hasılaya oranına bakabiliriz. Kısaca ülkede bir senede toplanan yerel ve devlet vergilerinin üretilen bütün nihai malların/hizmetlerin toplam değerine oranına bakacağız.

Dünyada devletlerin vergi toplamadaki başarısını veya saldırganlığını ölçen önemli bir gösterge kabul edilen bu rakamlar bizim için 2018’de %21.5 oldu. Güney Kıbrıs’ta bu rakam 2018 için %33.8. Dünyada 180 ülke arasındaki durumumuza bakarsak Belize ve Kırgızistan’ın arasında 85.sırada görünüyoruz. İlk 10 ülke arasında olan tanıdık ülkeleri sayarsam bu rakamın iyi ve güçlü bir devlet için önemini daha iyi anlayacağız sanırım. İlk 10’da tanıdık isimler şunlar: Norveç, Finlandiya, Danimarka, İsveç, Fransa, Belçika ve Almanya. Türkiye’nin 70.sıralarda olduğunu da yazalım. Yani biz iyi denilecek bir durumda değiliz.

Bankalara bakalım. KKTC Merkez bankasının raporlarından bankacılık sektörünün dönem karlarındaki değişimi inceleyelim. Ağustos 2018’de bankaların vergi öncesi dönem karı yani 2018 ilk 8 ay kar rakamı 608.6 milyon TL. 2019’da aynı rakam 874.4 milyon TL. Yani %44 karlarında artış var. Süper karlı bir iş gibi bankacılık. Bir senede hangi iş alanında %44 kar elde edebilirsiniz ki? Üstelik milyonlarca TL’lik bir işte.

Bankalardan alınan kredilere de bakalım. 2018 Ağustos ayında toplam krediler 19.65 milyar TL iken 2019’da aynı rakam 19.1 milyar TL’ye yakın oldu. Kısaca toplam krediler azalmış. Kredi almaktaki iştah azalmış gibi. 2017 Ağustos’ta 12.8 milyar TL olduğunu hatırlatayım. Yani 2017-2018 arası kredi delisi olmuşuz gibi.

Şimdi gelelim devlete. Maliye bakanlığının sayfasında yayınlanan en son rapor Eylül 2019’a ait. Oradan ilginç gelebilecek rakamlara bakıyoruz. Personel giderlerinin bütçedeki oranı konusu da son zamanların gözde konularından. Çalışan maaşları artı sosyal güvenliği Eylül ayı itibariyle toplam 1.73 milyar TL. Genel bütçeye (5,027.8 milyar TL) oranı %34.4. 2018’de aynı oran %35.7.

Kısaca en azından Eylül aylarına kadar olan sürede geçen seneye göre bütçe giderleri içinde personel giderleri az da olsa azalmış. Mal ve hizmet alımları ise 657.6 milyon TL’ye çıkmış. Çıkmış diyorum çünkü 2018’in aynı döneminde bu rakam 206 milyon TL idi. %319 artış var. Diğer aşırı artış gösteren kalem “Hazine yardımları-Diğer” kaleminde görülmüş. Turizm fonu giderlerindeki ciddi düşüşü de bir yere not olarak yazalım (17 milyon TL’den 9 milyon TL’ye düşmüş).

Talep gelirse diğer ilginç rakamlar da gelecek hafta yazarız. Herkese iyi haftalar.

Not: Görseller ve düzeltme(gerekirse) eklenerek düzeltilecektir.